LAOTZI – 0002

ĐẠO ĐỨC KINH

CHƯƠNG 1

ÐẠO KHẢ ÐẠO

Đạo khả đạo, phi thường Đạo.
Danh khả danh, phi thường Danh.
Vô danh thiên địa chi thỉ.
Hữu danh vạn vật chi mẫu.

Cố


Thường vô dục, dĩ quan kỳ diệu.
Thường hữu dục, dĩ quan kỳ kiếu.
Thử lưỡng giả đồng.
Xuất nhi dị danh.
Đồng vị chi Huyền.
Huyền chi hựu Huyền.
Chúng diệu chi môn.

DỊCH NGHĨA

Đạo có thể gọi được, không phải là Đạo “thường”; là vĩnh cửu, bất biến.
Danh có thể gọi được không
Phải là Danh ” thường”
Không tên, là gốc của Trời Đất;
Có tên, là mẹ của Vạn Vật.

Bởi vậy


. Thường không tư dục, mới nhận được chỗ huyền diệu của Đạo.
Thường bị tự dục, chỉ thấy chỗ chia lìa của Đạo.
Hai cái đó đồng với nhau.
Cùng một gốc, tên khác nhau.
Đồng nên gọi Huyền.
Huyền rồi lại Huyền.
Đó là cửa vào ra của mọi huyền diệu trong Trời Đất.

CHƯƠNG 2

THIÊN HẠ GIAI TRI MỸ

Thiên hạ
Giai tri mỹ chi vi mỹ.
Tư ác dĩ.
Giai tri thiện chi vi thiện.
Tư bắt thiện dĩ.

Cố


Hữu vô tương sanh.
Nan Dị tương thành.
Trường Đoản tương hình
Cao Hạ tương khuynh.
Âm Thinh tương hòa.
Tiền Hậu tương tùy.
Thị dĩ Thánh nhơn
Xử vò vi chi sự.
Hành bất ngôn chi giáo.
Vạn vật tác yên nhi bất từ.
Sanh nhi bất hữu.
Vi nhi bất thị.
Công thành nhi phất cư.
Phù duy phất cư.
Thị dĩ bắt khứ.

DỊCH NGHĨA

Thiên hạ đều biết tốt là tốt.
Thì đã có xấu rồi.
Đều biết lành là lành.
Thì đã có cái chẳng lành rồi.

Bởi vậy.


Có với Không cùng sanh.
Khó và Dễ cùng thành.
Cao và Thấp cùng chiều.
Giọng và Tiếng cùng họa.
Trước và Sau cùng theo.
Vậy nên, Thánh nhơn
Dùng ” vô vi” mà xử sự
Dùng “bất ngôn” mà dạy dỗ.
Để cho vạn vật nên mà không cản.
Tạo ra mà không chiếm đoạt.
Làm mà không cậy công.
Thành mà không ở lại.
Vì không ở lại.
Nên không bị bỏ.

CHƯƠNG 3

BẤT THƯỢNG HIỀN

Bất thượng hiền.
Sử dân bất tranh.
Bắt qúy nan đắc chi hóa.
Sử dân bắt vi đạo.
Bắt kiến thả dục.
Sử dân tâm bất loạn.
Thị dĩ thánh nhơn chi trị.
Hư kỳ tâm.
Thực kỳ phúc.
Nhược kỳ chí.
Cường kỳ cốt.
Thường sử dân vô tri vô dục.
Sử phù trí giả bất cảm vi dã.
Vi vô vi.
Tắc vô bất trị.

DỊCH NGHĨA

Không tôn hiền tài, khiến dân không tranh giành.
Không quý của khó đặng, khiến cho dân không trộm cướp.
Không phô điều ham muốn, khiến cho lòng dân không loạn.
Vì vậy, cái trị của Thánh nhơn làm dân
Hư lòng.
No dạ.
Yên chí.
Mạnh xương.
Thường khiến cho dân không biết, không ham.
Khiến cho kẻ trí không dám dùng đến cải khôn của mình.
Nếu làm theo vô vi, ắt không có gì là không trị.

CHƯƠNG 4

ÐẠO XUNG NHI DỤNG CHI

Đạo xung nhi dụng chi hoặc bất doanh.
Uyên hề tự vạn vật chi tòng
Tỏa kỳ nhuệ.
Giải kỳ phân.
Hòa kỳ quang.
Đồng kỳ trần.
Trạm hề tự hoặc tồn.
Ngô bất tri thùy chi tử.
Tượng đề chi tiên.

DỊCH NGHĨA

Đạo thì trống nhưng đổ vô mãi không đầy.
Đạo như vực thẳm, dường như tổ tông của vạn vật.
N
ó làm nhụt bén.
Tháo gỡ rồi.
Điều hòa ánh sáng.
Đồng cùng bụi.
Nó trong trẻo thay ! dường như trường tồn !
Ta không biết Nó là con ai.
Dường như trước Thiên – đế

CHƯƠNG 5

THIÊN ĐỊA BẤT NHÂN

Thiên địa bất nhân
Dĩ vạn vật vi sô cẩu.
Thánh nhơn bất nhân.
Dĩ bách tánh vi sô cẩu.
Thiên địa chi gian.
Kỳ du thác thược hồ !
Hư nhi bất khuất.
Động nhi dũ xuất.
Đa ngôn so cùng
Bất như thủ trung.

DỊCH NGHĨA

Trời đất không nhân.
Coi vạn vật như chó rơm.
Thánh nhơn không có nhân.
Coi trăm họ như chó rơm.
Cái khoảng giữa Trời Đất.
Giống như ống bễ.
Tuy trống mà vô tận.
Càng động càng hơn ra.
Càng nói nhiều, càng không nói hết được.
Thà giữ lấy cái Trung.

CHƯƠNG 6

CỐC THẦN BẤT TỬ

Cốc thần bất tư.û
Thị vị Huyền tẩn.
Huyền tẫn chi môn.
Thị vị thiên địa căn.
Miên miên nhược tồn
Dụng chi bất cần.

DỊCH NGHĨA

Thần hang không chết.
Nên gọi Huyền tẩn
Cửa của Huyền tẩn.
Gốc rễ của Đất Trời.
Dằng dặc như còn
Dùng hoài không hết.

CHƯƠNG 7

THIÊN TRƯỜNG ĐỊA CỬU

Thiên trường địa cửu.
Thiên địa sở dĩ năng trường.
Thả cửu giả.
Dĩ kỳ bất tự sinh.
Cố năng trường sinh.
Thị dĩ Thánh nhơn.
Hậu kỳ thân nhi thân tiên.
Ngoại kỳ thân nhi thân tồn.
Phi dĩ kỳ vô tư da ?
Cố năng thành kỳ tư.

DỊCH NGHĨA

Trời dài đất lâu.
Trời đất sở dĩ dài lâu.
Vì không sống cho mình.
Nên đặng trường sinh.
Vì vậy Thánh nhơn.
Để thân sau, mà ở thân trước.
Để thân ra ngoài mà thân còn.
Phải chăng vì không riêng.
Mà thành được việc tư ?

CHƯƠNG 8

THƯỢNG THIÊN NHƯỢC THỦY

Thượng thiện nhược thủy.
Thủy thiện lợi vạn vật.
Nhi bất tranh.
Xử chúng nhơn chi sở ố.
Cố cơ ư Đạo.
Cư thiện địa.
Tâm thiện uyên.
Dữ thiện nhân.
Ngôn thiện tín.
Chánh thiện trị.
Sự thiện năng.
Động thiện thời.
Phù duy bất tranh.
Cố vô vưu.

DỊCH NGHĨA

Bậc ” thượng thiện” như nước :
Nước hay làm lợi cho vạn vật mà không tranh.
Ở chỗ mọi người đều ghét.
Nên gần với Đạo.
Ở hay lựa chỗ thấp.
Lòng thì chịu chỗ thâm sâu.
Xử thế thích dùng đến lòng nhân.
Nói thì trung thành không sai chạy.
Sửa trị thì làm cho được thái bình.
việc thì hợp với tài năng.
động thì hợp với thời buổi.
Ôi và không tranh.
Nên không sao lầm lỗi.

CHƯƠNG 9

TRÌ NHI DOANH CHI

Trì như doanh chi .
Bất như kỳ dĩ.
Súy nhi chuyết chi.
Bất khả trường bảo.
Kim ngọc mãn đường.
Mạc chi năng thủ.
Phú quí nhi kiêu.
Tự di kỳ cữu.
Công toại thân thối.
Thiên chi đạo.

DỊCH NGHĨA

Ôm giữ chậu đầy.
Chẳng bằng thôi đi.
Dùng dao sắc bén.
Không bén được lâu.
Vàng ngọc đầy nhà.
Khó mà giữ lâu.
Giàu sang mà kiêu.
Tự vời họa ưu.
Nên việc, lui thân.
Đó là đạo Trời.

CHƯƠNG 10

TẢI ĐINH PHÁCH

Tải doanh phách bão nhất.
Năng v
ly hồ ?
Chuyên khí trí nhu.
Năng anh nhi hồ ?
Địch trừ huyền lãm.
Năng vô tỳ hồ ?
Ái dân trị quốc.
Năng vô vi hồ ?
Thiên môn khai hạp.
Năng vô thư hồ ?
Minh bạch tứ đạt.
Năng vô tri hồ ?
Sanh chi súc chi.
Sanh nhi bất hữu.
Vi nhi bất thị.
Trưởng nhi bất tẻ.
Thị vị Huyền đức.

DỊCH NGHĨA

Làm hồn phách hiệp một.
Không thể chia đặng không ?
Làm hơi thở tụ lại.
Như trẻ sơ sanh, đặng không ?
Gột rửa lòng ham huyền diệu.
Đừng còn chút bợn, đặng không ?
Thương dân trị nước.
Mà làm như không làm, đặng không ?
Cửa trời khép mở.
Mà làm như con mái, đặng không ?
Hiểu biết tất cả.
Mà làm như không biết gì cả, đặng không ?
Sanh đó, nuôi đó.
Sanh mà không chiếm cho mình.
Làm mà không cậy công.
Làm bậc lớn mà không làm chủ.
Đó gọi là Huyền đức.

CHƯƠNG 11

TAM THẬP PHÚC

Tam thập phúc, cộng nhứt cốc.
Đương kỳ vô, hữu xa chi dụng.
Duyên thực dĩ vi khí.
Đương kỳ vô, hữu khí chi dụng.
Tạc hộ dũ dĩ vi thất
Đương kỳ vô, hữu thất chi dụng.
Hữu chi dĩ vi lợi.
Vô chi dĩ vi dụng.

DỊCH NGHĨA

Ba chục căm, hợp lại một bầu, nhưng nhờ chỗ ” không” mới có cái ” dụng” của xe.
Nhồi đất để làm chén bát.
Nhờ chỗ ” không” mới có cái ” dụng” của chén bát.
Khoét cửa nẻo, làm buồng the.
Nhờ chỗ ” không” mới có cái ” dụng” của buồng the”.

Bởi vậy.


Lấy cái ” có” đó để làm cái lợi.
Lấy cái ” không” đó để làm cái dụng.

CHƯƠNG 12

NGŨ SẮC LỊNH

Ngũ sắc lịnh nhơn mục manh.
Ngũ âm lịnh nhơn nhĩ lung.
Ngũ vị lịnh nhơn khẩu sảng ?
Trì sỉnh điền liệp.
Lịnh nhơn tâm phát cuồng.
Nan
đắc chi hóa.
Lịnh nhơn hành phương.
Thị dĩ thánh nhơn.
Vị phúc bất vị mục.
Cố thử bỉ thủ thử.

DỊCH NGHĨA

Năm màu khiến người tối mắt.
Năm giọng khiến người điếc tai.
Năm mùi khiến người tê lưỡi.
Sải ngựa săn bắn.
Khiến lòng người hóa cuồng.
Của cải khó đặng.
Khiến người gặp nhiều tai hại.
Bởi vậy Thánh nhơn.
Vì bụng mà không vì mắt.
Nên bỏ cái nầy mà lấy cái kia.

CHƯƠNG 13

SỦNG NHỤC NHƯỢC KINH

Sủng nhục nhược kinh.
Quý đại hoạn nhược thân.
Hà vị sủng nhục nhược kinh ?
Sủng vị thượng, nhục vi hạ.
Đắc chi nhược kinh.
Thất chi nhược kinh.
Thi vị sủng nhục nhược kinh.
Hà vị quý đại hoạn nhược thân ?
Ngò sở dĩ hữu đại hoạn giả.
Vi ngô hữu thân.
Cập ngô vô thân.
Ngò hữu hà hoạn !

Cố


Quý dĩ thân vi thiên hạ,
Nhược khả ký thiên hạ,
Ái dĩ thân vi thiên hạ,
Nhược khả thác thiên hạ.

DỊCH NGHĨA

Vinh và Nhục đều là sợ hãi;
Quý và Hoạn đều là vì có thân.
Tại sao gọi Vinh và Nhục đều là sợ hãi ?
Là vì, Vinh trên thì Nhục dưới,
Được cũng sợ hãi,
Mà mất cũng sợ hãi.
Vì vậy mới gọi ” Vinh Nhục đều là sợ hãi”.
Tại sao gọi ” Quý và Hoạn đều là vì có thân ?”
Là vì , ta sở dĩ có lo lớn là vì ta có thân.
Nếu ta không thân,
Ta sao có lo !
Vậy, kẻ nào biết quý thân vì thiên hạ,nên giao phó thiên hạ cho họ được.
Kẻ nào biết thương thân vì thiên hạ, nên gởi gắm thiên hạ cho họ được.

CHƯƠNG 14

ÐẠO ĐỨC KINH

Thị chi bất kiến danh viết Di;
Thính chi bất văn danh viết Hi :
Bác chi bất đắc danh vi
t Vi.
Thử tam giả bất khả trí cật.
Cố hỗn nhi vi nhất.
Kỳ thượng bất kiểu,
Kỳ hạ bất muội.
Thằng thằng bất khả danh.
Phục quy ư vô vật,
Thị vị vô trạng chi trạng,
Vô vật chi tượng,
Thị vị hốt hoảng,
Nghinh chi bất kiến kỳ thủ,
Tùy chi bất kiến kỳ hậu.
Chấp cố chi đạo,
Dĩ ngự kim chi hữu.
Năng tri cố thỉ,
Thị vị đạo kỷ.

DỊCH NGHĨA

Xem mà không thấy, nên tên gọi là “Di”;
Lóng mà không nghe, nên tên gọi là “Hi”;
Bắt mà không nắm được, nên gọi là “Vi”.
Ba cái ấy, không thể phân ra được,
Vì nó hỗn hợp làm Một.
Trên nó thì không sáng,
Dưới nó thì không tối,
Dài dằng dặc mà không có tên.
Rồi lại trở về chỗ không có.
Ấy gọi là cái hình trạng không hình trạng
Cái hình trạng của cái không có vậy.
Ấy gọi là “hốt hoảng”.
Đón nó thì không thấy đầu,
Theo nó thì không thấy đuôi.
Giữ cái đạo xưa,
Để mà trị cái có của hiện nay.
Biết được cái đầu mối của xưa.
Ấy gọi là nắm được giềng mối của Đạo.

CHƯƠNG 15

* * * *

Cố chi thiện vi sĩ giả,
Vi diệu huyền thòng,
Thâm bất khả thức.
Phù duy bất khả thức,
Cố cưỡng vi chi dung.
Dự yên nhược đông thiệp xuyên,
Do hề nhược uý tứ lân.
Nhiễm hề kỳ nhược khách,
Hoán hề nhược băng chi tương thích :
Đôn hề kỳ nhược phác,
Khoáng hề kỳ nhược cốc,
Hỗn hề kỳ nhược trọc.
Thục năng trọc dĩ chỉ,
Tĩnh chi từ thanh;
Thục dĩ an dĩ cửu,
Động chi từ sanh.
Bảo thử Đạo giả bất dục doanh,
Phù duy bất doanh,
Cố năng tế bất tân thành.

DỊCH NGHĨA

Bậc toàn thiện xưa,
Tinh tế, nhiệm mầu,
Siêu huyền, thông suốt.
Sâu chẳng khá dò.
Bởi chẳng khá dò,
Tạm hình dung Đó.
Thận trọng dường qua sông trên nước đặc.
Do dự dường sợ mắt ngó bốn bên.
Nghiêm kính dường khách lạ,
Chảy ra đường băng tan,
Quê mùa dường gỗ chưa đẽo gọt,
Trống không dường hang núi,
Pha lẫn dường nước đục.
Ai hay nhờ tịnh mà đục hóa trong,
Ai hay nhờ động mà đứng lại đi ?
Kẻ giữ Đạo, không muốn đầy.
Chỉ vì không muốn đầy,
Nên mới che lấp được.
Mà chẳng trở nên mới.

CHƯƠNG 18

TRÍ HƯ CỰC

Trí hư cực
Thủ tịnh đốc
Vạn vật tịnh tác,
Ngô dĩ quan phục.
Phù vật vân vân ..
Các phục quy kỳ căn.
Quy căn viết tịnh,
Thị vị viết Phục Mạng.
Phục Mạng viết Thường.
Tri Thường viết Minh,
Bất tri thường, vọng tác hung.
Tri thường dung,
Dung nãi công,
Công nãi vương,
Vương nãi thiên,
Thiên nãi Đạo,
Đạo nãi cửu,
Một thân bắt đãi.

DỊCH NGHĨA

Đến chỗ cùng cực hư không,
Là giữ vững được trong cái ” Tịnh”.
Vạn vật cùng đều sinh ra;
Ta lại thấy nó trở về gốc,
Ôi ! mọi vật trùng trùng,
Đều trở về cội rễ của nó.
Trở về cội rễ, gọi là “Tịnh”.
Ấy gọi là “phục mạng”
Phục mạng gọi là “Thường”.
Biết ” Thường” gọi là “Minh”.
Không biết đạo “Thường” mà làm càn là gây hung họa.
Biết đạo “Thường” thì bao dung,
Bao dung thì công bình,
Công bình thì bao khắp,
Bao khắp là Trời,
Trời là Đạo,
Đạo thì lâu dài,
(Ai mà được vậy)
Suốt đời không nguy..

CHƯƠNG 17

THÁI THƯỢNG

Thái thượng, hạ tri hữu chi.
Kỳ thứ thân nhi dự chi.
Kỳ thứ uý chi.
Kỳ thứ vũ chi.
Tín bất túc yên,
Hữu bất tín yên.
Du hề kỳ quý ngôn.
Công thành sự toại,
Bách tánh giai vị ngã tự nhiên.

DỊCH NGHĨA

Đời thái sơ, dân chỉ biết có đấy.
Kề đó, dàn thân và khen đầy.
Kề đó, dân khinh đầy.
Vì không đủ tin,
Nên dân không tin,
Bậc thánh xưa, quý lời nói,
Làm xong công việc cho dân,
Mà dân cứ tưởng ” tự nhiên tự mình làm”.

CHƯƠNG 18

ÐẠI ÐẠO PHẾ

Đại Đạo phế, hữu Nhân Nghĩa.
Huệ Trí xuất, hữu đại nguy.
Lục thân bất hòa hữu hiếu từ.
Quốc gia hỗn loạn hữu trung thần.

DỊCH NGHĨA

Đạo lớn mất, mới có Nhân Nghĩa.
Trí Huệ sanh, mới có dối trá.
Lục thân chẳng hóa, mới có hiếu từ.
Nước nhà rối loạn, mới có tôi ngay.

CHƯƠNG 19

TUYỆT THÁNH TRÍ KHÍ

Tuyệt nhân khí trí,
Dân lợi bách bội.
Tuyệt nhân khí nghĩa,
Dân phục hiếu từ.
Tuyệt xảo khí lợi,
Đạo tặc vô hữu.
Thử tam giả, dĩ
Vi văn bất túc.
Cố lịnh hữu sở chúc.
Kiến Tố bão Phác,
Thiểu tư quả dục,

DỊCH NGHĨA

Dứt Thánh bỏ Trí,
Dân lợi trăm phần.
Dứt Nhân bỏ Nghĩa,
Dân lại thảo lành.
Dứt xảo bỏ lợi,
Trộm cướp không có.
Dứt ba khoản đó,
Có đủ vào đâu.
Phải được như vầy :
Ăn ở giản dị và chất phác.
Ít riêng tây,
Ít tham dục.

CHƯƠNG 20

TUYỆT HỌC VÔ ƯU

Tuyệt học vô ưu
Duy chi dữ a,
Tương khứ kỷ hà ?
Thiện chi dữ Ác,
Tương khứ nhược hà ?
Nhơn chi sở uý,
Bất khả bất úy.
Hoàng hề kỳ vị ương tai !
Chúng nhơn hy hy,
Như hưởng thái lao
Như xuân đăng đài.
Ngã độc bạc hề kỳ vị triệu,
Như anh nhi chi vị hài,
Luy luy hề nhược vô sở quy.
Chúng nhơn giai hữu dư,
Nhi ngã độc nhược di,
Ngã ngu nhơn chi tâm dã tai !
Độn độn hề.
Tục nhơn chiêu chiêu
Ngã độc hôn hôn.
Tục nhơn sát sát,
Ngã độc muộn muộn,
Đạm hề kỳ nhược hải.
Liêu hề nhược vô chỉ.
Chúng nhơn giai hữu dĩ,
Nhi ngã độc ngoan tự bỉ.
Ngã độc dị ư nhơn,
Nhi quý thực mẫu.

DỊCH NGHĨA

Dứt học, không lo.
“Dạ” với “Ơi”, khác nhau chỗ nào ?
Lành với Dữ khác nhau ở đâu ?
Chỗ mà người sợ,
Ta há chẳng sợ,
Nhưng chưa có chi,
Sợ cũng vô ích.
Người đời vui vẻ,
Như hưởng thái lao.
Như lên xuân đài.
Riêng ta im lặng,
Chẳng dấu vết chi.
Như trẻ sơ sinh,
Chưa biết tươi cười.
Rũ rượi mà đi,
Đi không chỗ về.
Người đời có dư,
Riêng ta thiếu thốn.
Lòng ta ngu dốt vậy thay !
Mờ mệt chừ !
Người đời sáng chói,
Riêng ta mịt mờ.
Người đời phân biện,
Riêng ta hỗn độn.
Điềm tỉnh dường tối tăm,
Vùn vụt dường không lặng.
Người đời đều có chỗ dùng,
Riêng ta ngu dốt, thô lậu.
Ta riêng khác người đời.
Ta quý Mẹ nuôi muôn loài.

CHƯƠNG 21

KHỔNG ĐỨC CHI DUNG

Khổng đức chi dung,
Duy Đạo thị tùng.
Đạo chi vi vật,
Duy hoang duy hốt
Hốt hề hoảng hề,
Kỳ trung hữu tượng,
Hoảng hế hốt hề ,
Kỳ trung hữu vật.
Yêu hề minh hề,
Kỳ trung hữu tinh.
Kỳ tinh thậm chân,
Kỳ trung hữu tín.
Tự cổ cập kim,
Kỳ danh bất khứ.
Dĩ duyệt chúng phủ.
Ngô hà dĩ tri chúng phủ
Chi trạng tai ?
Dĩ thử.

DỊCH NGHĨA

Dáng của Đức lớn,
Theo cùng với Đạo,
Đạo sanh ra Vật,
Thấp thoáng mập mờ,
Thấp thoáng mập mờ,
Trong đó có hình.
Mập mờ thấp thoáng,
Trong đó có Vật.
Sâu xa tăm tối,
Trong đó có tinh.
Tinh đó rất thực,
Trong đó có tín.
Từ xưa đến nay.
Tên đó không mất,
Gốc của vạn vật.
Ta làm sao biết được trạng thái của Nó.
Nhờ đó vậy.

CHƯƠNG 65

CỔ CHI THIỆN VI ÐẠO

Cổ chi thiện vi Đạo giả
Phi dĩ minh dân
Tương dĩ ngu chi.
Dân chi nan trị
Dĩ kỳ trí đa.

Cố


Dĩ trí trị quốc,
Quốc chi tặc.
Bắt dĩ trí trị quốc,
Quốc chi phúc.
Tri thử lượng giả diệc khẻ thức.
Thường tri khẻ thức,
Thị vị Huyền
ức.
Huyền đức, thâm hĩ, viễn hĩ.
Dữ vật phản hĩ,
Nhiên hậu nãi chí đại thuận.

DỊCH NGHĨA

Đời xưa , kẻ khéo thi hành Đạo.
Không làm cho dân “khôn lanh”
Mà làm cho dân “thực thà”
Dân mà khó trị,
Vì nhiều trí mưu.

Bởi vậy,


Lấy trí mà trị nước,
Là cái vạ cho nước.
Không lấy mà trị nước.
Lấy cái phúc cho nước.
Biết hai điều ấy,
Là biết làm mô thức.
Thường biết làm mô thức,
Nên gọi là huyền đức
Huyền đức thì sâu, thẳm.
Nhân đó, muôn vật trở về.
Rồi sau mới đến chỗ “đại thuận”.

CHƯƠNG 66

GIANG HẢI SỞ DĨ NĂNG VI

Giang hải sở dĩ năng vi
bách cốc vương giả
Dĩ kỳ thiên hạ chi.

Cố


Năng vi bách cốc vương.
Thị dĩ dục thượng dân tất dĩ ngôn hạ chi
Dục tiên dân tất dĩ thân hậu chi.
Thị dĩ thánh nhơn.
Xử thương nhi dân bất trọng.
Xử tiền nhi dân bất hại
Thị dĩ thiên hạ lạc thôi nhi bất yếm.
Dĩ kỳ bất tranh

Cố


Thiên hạ mạc năng dữ chi tranh.

DỊCH NGHĨA

Sông biển sở dĩ làm đặng Vua trăm hang.
Vì nó khéo đứng dưới thấp,
Nên làm Vua đặng trăm hang.

Bởi vậy,


Muốn ngồi trên dân,
Hẳn lấy lời mà hạ mình,
Muốn đứng trước dân,
Hẳn lấy mình để ra sau.
Vậy nên, Thánh nhơn
Ở trên mà dân không hay năng.
Ở trước mà dân không thấy hại.
Vì thế
Thiên hạ không chán, lại còn đẩy tới trước,
Bởi đó không tranh,
Nên thiên hạ không cùng tranh với đó được.

CHƯƠNG 67

THIÊN HẠ GIAI VỊ NGÃ

Thiên hạ giai vị ngã Đạo đại
tự bất tiếu
Phù duy đại,
Cố
Tự bất tiếu.
Nhược tiếu cửu hỹ
Kỳ thế dã phù !
Ngã hữu tam bửu
Trì nhi bảo chi :
Nhất viết từ;
Nhị viết kiệm;
Tam viết bất cảm vi thiên hạ tiên :
Từ cố năng dũng,
Kiệm cố năng quảng.
Bất cảm vi thiên hạ tiên,
Cố năng thành khí trưởng.
Kim xá từ thả dũng,
Xá kiệm thả quảng.
Xá hậu thả tiên
Tử hỹ
Phù từ dĩ chiến tắc thắng
Dĩ thủ tắc cố.
Thiên tướng cứu chi,
Dĩ từ vệ chi.

DỊCH NGHĨA

Thiên hạ đều gọi Đạo ta là lớn mà dường như không giống chi cả.
Bởi nó Lớn nên Nó không giống chi cả.
Nhược bằng Nó giống vật chi,
Thì Nó đã nhỏ lâu rồi !
Ta có ba vật báu, hằng nắm giữ và ôm ấp :
Một là “Từ”;
Hai là “Kiệm”;
Ba là “Không dám đứng trước thiên hạ”
Từ mới có Dũng,
Kiệm mới có rộng,
Không dám đứng trước thiên hạ thì được Ngôi cao.
Nay, nếu bỏ Từ để được Dũng,
bỏ Kiệm để được Rộng,
bỏ Sau để đứng trước là chết vậy !
Lấy Từ mà tranh đấu thì thắng ;
Lấy Từ mà cố thủ thì vững.
Trời mà muốn cứu ai,
Lấy Từ mà giúp đỡ.

CHƯƠNG 77

THIÊN CHI ÐẠO

Thiên chi Đạo, kỳ du trương chung dư ?
Cao giả ức chi,
Hạ giả cử chi;
Hữu dư giả tổn chi;
Bất túc giả bổ chi.
Thiên chi Đạo :
Tôn hữu dư nhi bổ bất túc.
Nhơn chi đạo tắc bất nhiên :
Tôn bất túc dĩ phụng hữu dư.
Thục năng hữu dư dĩ phụng thiên hạ ?
Duy hữu Đạo giả.
Thị dĩ thánh nhơn;
Vi nhi bất thị,
Công thành nhi bất xử,
Kỳ bất dục kiến hiền.

DỊCH NGHĨA

Đạo Trời ư ?khác nào cây cung gương lên :
Chỗ cao, thì ép xuống,
Chỗ thấp thì nâng lên.
Có dư, thì bớt đi.
Không đủ, thì bù vào.
Đạo của Trời :
Bớt chỗ dư.
Bù chỗ thiếu.
Đạo của Người thì không vậy :
Bớt chỗ thiếu,
Bù chỗ dư.
Ai đâu có dư để bù cho thiên hạ.
Nếu không phải kẻ đã được Đạo !
B
i vậy, Thánh nhơn :
Làm mà không cậy công,
Công thành rồi, không ở lại,
Không muốn ai thấy tài hiền của mình.

CHƯƠNG 78

THIÊN HẠ NHU NHƯỢC

Thiên hạ nhu nhược,
Mạc quá ư thủy,
Nhi công kiên cường giả,
Mạc chi năng thắng.
Kỳ vô dĩ dị chi
Nhu thắng cương,
Nhược thắng cường.
Thiên hạ mạc năng tri, mạc năng hành
Thị dĩ Thánh nhơn vân :
Thọ quốc bất tường,
Năng vi thiên hạ vương.
Chánh ngôn nhược phản.

DỊCH NGHĨA

Dưới trời, mềm yếu, không chi hơn trước
Không chi hơn đó được.
Không chi thế đó được
Mềm thắng cứng,
Yếu thắng Mạnh.
Dưới trời không ai biết,
Nhưng không ai có thể làm được.
Bởi vậy thánh nhơn nói :
“Dám nhận lấy bụi bặm của nước,
“Mới có thể làm được chủ xã tắc.
” Dám nhận lấy sự không may của nước,
“Mới có thể làm Vua thiên hạ”.
Lời ngay nghe trái ngược.

CHƯƠNG 81

TÍN NGÔN BẤT MỸ

Tín ngôn bất mỹ,
Mỹ ngôn bất tín.
Thiện giả bất biện,
Biện giả bất thiện.
Trí giả bất bác,
Bác giả bát tri.
Thánh nhơn bất tích,
Ký dĩ vi nhơn kỷ dũ hữu.
Ký dĩ dữ nhơn kỷ dũ đa.
Thiên chi Đạo, lợi nhi bất hại,
Thánh nhơn chi Đạo, vi nhi bất tranh.

DỊCH NGHĨA

Lời thành thực không đẹp,
Lời đẹp không thành thực.
Người “thiện” không tranh biện,
Người tranh biện không “thiện”.
Người trí không học rộng,
Người học rộng không trí.
Bực thánh nhơn không thu giữ,
Càng vì người, mình càng thêm có,
Càng cho người, mình càng thêm nhiều.
Đạo của Trời, lợi mà không hại.
Đạo của Thánh nhơn, làm mà không tranh.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: