các dị bản của một bài thơ

ĐẶT VẤN ĐỀ

(tiếp theo blog trước, liên quan đến một bài thơ…)

Xuân 2006, tại một cuộc triển lãm, 123 đã viết tác phẩm trên để tham dự sau khi đọc tập Văn thơ Lý – Trần và đặc biệt thấy hứng thú đối vời bài thơ này:

Nguyên văn:

万里清江万里天,一村桑柘一村烟。

渔翁睡著无人唤,过午醒来雪满船。

Phiên âm:

Vạn lý thanh giang vạn lý thiên,

Nhất thôn tang giá nhất thôn yên.

Ngư ông thụy trước vô nhân hoán,

Quá ngọ tỉnh lai tuyết mãn thuyền.

Dịch thơ:

Trời xanh nước biếc muôn trùng,

Một thôn sương khói, một vùng dâu đay.

Ông chài ngủ tít ai lay,

Quá trưa tỉnh dậy tuyết bay đầy thuyền.

(Văn thơ Lý -Trần, Tập II, trang 386)

Đó là bài “Ngư nhàn” (漁閒-Cái thú nhàn nhã của ông chài) của Dương Không Lộ Thiền sư.

Sách dẫn:

Thiền sư Dương Không Lộ (?-1119), người làng Hải Thanh, huyện Giao Thuỷ (nay tỉnh Nam Định). Tổ tiên của Thiền sư chuyên nghề chài lưới, đến đời Sư mới bỏ nghề ấy đi tu đạo Phật (dòng Thiền Vô Ngôn Thông). Khoảng niên hiệu Chương Thánh Gia Khánh (1059-1065), Sư theo Thiền sư Lôi Hà Trạch xuất gia, cùng làm bạn với Thiền sư Giác Hải và Từ Đạo Hạnh.

Phong cách Sư thoát tục, ăn mặc thế nào xong thôi, không vướng mắc vật chất thường tình, chỉ tinh chuyên thiền định, trải bao năm tu tập, ăn cây mặc cỏ, quên cả thân mình.

Sau khi đắc đạo, Sư có thể bay trên không, hoặc đi trên mặt nước, cọp thấy phải cúi đầu, rồng gặp cũng nép phục. Những pháp thuật thần bí của Sư không đo lường được.

Đến ngày 3 tháng 6 năm Hội Tường Đại Khánh thứ mười (1119) đời Lý Nhân Tông, Sư viên tịch. Môn đồ làm lễ hỏa táng, thu xá-lợi, xây tháp thờ ở trước chùa Nghiêm Quang (Chùa Nghiêm Quang sau đổi tên là Thần Quang (1167), nguyên ở hữu ngạn sông Hồng đã bị hủy hoại vì bão lụt. Năm 1630 dân sở tại dựng lại chùa ở tả ngạn sông Hồng, nay thuộc xã Vũ Nghĩa, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình, thường gọi là chùa Keo) là nơi Sư trụ trì.

Thơ văn để lại chỉ còn hai bài thơ thất ngôn tứ tuyệt bằng chữ Hán mà Ngư nhàn là tiêu biểu.

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Nếu chỉ dừng lại ở đó thôi thì cũng không lên chuyện lắm. Câu chuyện chỉ bắt đầu khi 123 tự nhiên có cảm hứng muốn post bài thơ này lên blog để đánh dấu/ghi lại một thời điểm. Vì muốn có cả nguyên văn phần chữ Hán mà khốn nỗi máy không gõ được chữ Trung Quốc, nên đành vào Google và Baidu (Bách độ – web search trực tiếp bằng tiếng Trung) để search. Không thể ngờ được khi thấy nội dung search được như sau:

年代:唐

作者:韩偓

作品:醉著

内容:

万里清江万里天一村桑柘一村烟。

渔翁醉著无人唤,过午醒来雪满船。

Lại nữa:

韩偓

韩偓,字致光(一作尧),京兆万年人。龙纪元年,擢进士第,佐河中幕府,召拜左拾遗,累迁谏议大夫,历翰林学士、中书舍人、兵部侍郎。以不附朱全忠,贬濮 州司马,再贬荣懿尉,徙邓州司马。天祐二年,复原官,偓不赴召,南依王审知而卒。《翰林集》一卷,《香奁集》三卷,今合编四卷。

680029首〖醉著〗

书名:全唐诗 作者:韩偓

上一 回目 下一

万里清江万里天,一村桑柘一村烟。渔翁醉著无人唤,过午醒来雪满船。

上一 回目 下一

Như thế là ông Hàn Ốc, một nhà thơ thời Trung Đường, cũng có một bài thơ “suýt” giống như của cụ Dương.

Google tiếng Việt xem ông Hàn Ốc là cái ông nào:D. Kết quả:

Hàn Ốc (844-933), tự là Trí Quang, tiểu tự Đông Lang, người quê ở Kinh Triệu, Vạn Niên nay thuộc ngoại ô thị trấn Tây An, tỉnh Thiểm Tây. Lúc mới lên mười, có lần giữa chỗ khách khứa đông đúc, ông làm ngay một bài thơ tiễn khách, khiến mọi người có mặt đều kinh hăi. Do đó mà về sau, Lư Thương Ẩn tặng ông một bài thơ, trong đó có hai câu:

Thập tuế tài thi tẩu mă thành,

Sồ phụng thanh ư lăo phụng thanh.

(Mười tuổi làm thơ nhanh hơn ngựa,

Chim phụng non rành rơi hơn chim phụng già.)


Ghi chú tí:

Thơ Đường hay Đường thi (chữ Hán:) là toàn bộ thơ ca đời Đường được các nhà thơ người Trung Quốc sáng tác trong khoảng từ thế kỉ 7 – 10 (618 – 907). Các sáng tác của hàng nghìn nhà thơ đời Đường được bảo tồn trong cuốn Toàn Đường thi gồm 48.900 bài. Đời Thanh chọn 300 bài do Hành Đường và Trần Uyển Tuấn bổ chú thành “Đường thi tam bách thủ” được phổ biến rộng rãi ở Trung Quốc, Việt Nam…

Thơ Đường có thể chia ra làm 4 giai đoạn: Sơ Đường (618 – 713), Thịnh Đường (713 – 766), Trung Đường (766 – 835), Vãn Đường (835 – 907).

Vẻn vẹn chỉ có thế thôi.

Nhưng theo như phần chữ Hán đã search được cho thấy: Hàn Ốc (844-933) là một nhà thơ thời Trung Đường. Trong Toàn Đường Thi, Quyển thứ 680, Bài thứ 29 là Bài “Túy trước” (醉著) của Hàn Ốc. Bài này so sánh với bài “Ngư nhàn” (漁閒 ) của Không Lộ Thiền Sư chỉ khác nhau đúng một chữ (chữ “túy” () trong bài “Túy trước” và chữ “thụy” ()trong bài “Ngư nhàn”/ Ngư ông túy trước vô nhân hoán – Ngư ông thụy trước vô nhân hoán).

Híc, thế là thế nào?

KẾT THÚC
VẤN ĐỀ

Xét trên góc độ thời gian, thì cụ Hàn Ốc (944-933) và cụ Dương Không Lộ (?-1119) sống ở hai thời đại cách nhau khoảng hai trăm năm. Như vậy bài “Túy trước” có trước bài “Ngư nhàn” khoảng hai trăm năm. Tuy nhiên 123 đã search đủ mọi kiểu nhưng không thấy một sự tranh chấp nào về “quyền tác giả”. Cả 2 quốc gia Trung Quốc và Việt Nam đều ghi nhận “quyền tác giả” đối với hai bai thơ trên của các cụ (mà là sách chính thống mang tính chất quốc gia (Toàn Đường Thi vs Văn thơ Lý-Trần) mới hay chứ lại:D).

Là “đạo văn”?

Chắc không phải thế. Vì Thiền sư Không Lộ đã sang Trung Quốc học phật trước khi về nước phổ độ chúng dân. Thời Lý-Trần ảnh hưởng của Nho giáo và Phật giáo đối với nước ta rất lớn. Sự tiếp xúc và giao lưu văn hóa cũng là lẽ tất nhiên. Khi sang Bắc quốc học Phật hẳn cụ đã đọc được bài “Túy trước” của Hàn Ốc từ đó phát sinh sự gặp gỡ của tâm hồn rồi tiếp nhận (có chọn lọc). Cũng có thể Dương Thiền sư đã chưa hề đọc được bài thơ “Túy trước” của cụ Hàn mà tự tức cảnh/ hoặc không tức cảnh mà sinh thơ (chỗ này người ta gọi là tư tưởng lớn thường gặp nhau:D). Tuy nhiên suy luận đầu có vẻ có lý hơn (vì đã có lý do rằng quê cụ Dương làm gì có tuyểt lấy gì mà “tức cảnh” – song biết đâu thời đó nước ta cũng có tuyết, ở Thài Bình chẳng hạn, thì sao?” – Hè, cái này cũng khó nói vì biết đâu cụ Dương đã “quán” ra (tuyết) như vậy.v.v…):D.

“Văn chương thiên cổ”. Có lẽ vì đó (đúng hơn là Chắc chắn vì lẽ đó – He, không biết có phải thế nữa không) nên giữa hai quốc gia đã không có sự tranh chấp nào về “tác quyền” và cả hai quốc gia đều ghi nhận bài thơ của hai cụ tại các “chính kinh”, “chính sách” của mỗi quốc gia.

123 thì nghiêng về sự gặp nhau của các tư tưởng và sự tiếp xúc giao lưu văn hóa (có chọn lọc).

“Túy trước” rồi 200 năm sau đến “Ngư nhàn” rồi 1000 năm sau đến 123 & Nhacjphur.

Hè, 1000 năm sau sự ra đời của hai bài thơ trên, cụ 123 đã “vớ được” bài thơ (Ngư nhàn) rồi hì hục viết (thư pháp). Ông Hoàng Nhạc Phủ (Nhacjphur) thấy bài thơ cũng thấy hay nhưng ông đã nghĩ ngay đến “thụy túc” – cái “nhàn” của Không Minh tiên sinh trong bài “Đại mộng thùy tiên giác” nên mới có bài thơ như sau:

万里清江万里天,一村桑柘一村烟。

渔翁睡无人唤,过午醒来雪满船。

Vạn lý thanh giang vạn lý thiên,

Nhất thôn tang giá nhất thôn yên.

Ngư ông thụy túc vô nhân hoán,

Quá ngọ tỉnh lai tuyết mãn thuyền.


Trời xanh nước biếc muôn trùng,

Một thôn sương khói, một vùng dâu đay.

Ông chài ngủ tít ai lay,

Quá trưa tỉnh dậy tuyết bay đầy thuyền.

Image

Ten thousands miles of blue river and sky,

In which a small berry hamlet resides.

A fisherman snoozes in his boat,

When he’s awake, it snowed in…

(Foolosophia, by Nhacjphur)


Image

So với bài “Ngư nhàn” của Dương Thiền sư, thì dị bản này chỉ khác đúng một chữ (chữ “trước” () trong dị bản hai và chữ ‘túc” () trong dị bản ba/ Ngư ông thụy trước vô nhân hoán – Ngư ông thụy túc vô nhân hoán). Liên quan “thụy túc” và Khổng Minh xin xem thêm blog kế trước.


Giao lưu văn hóa là thế, tiếp xúc có chọn lọc là thế. Ông Hàn Ốc “túy trước” cũng có cái lý của ông vì ông là là một văn nhân/nghệ sỹ nên thích “túy-”, còn Dương Thiền sư thích “thụy-” (vì thiền sư thì ai cho phép “túy-” :D), ông Nhacjphur thích “-túc” (thụy túc) (có lẽ) vì ông thích cả thơ của hai cụ Dương và Khổng?!!!

Hai cụ Hàn và Dương thì cả hai quốc gia đã công nhận tác quyền rồi. Còn đến bao giờ ông Nhacjphur mới có “tác quyền” đối với bài thơ của mình?:D. Đến lúc có tác quyền cho dị bản thứ ba này chắc chắn sẽ có một cái tên mới cho bài thơ (“Ngư túc” chẳng hạn :D)

(Văn chương thiên cổ. 123)



Thêm một kết quả đã search được nữa:

NHẤT THÔN TANG GIÁ
nhất thôn yên…

萬里青江萬里天, 一村桑柘村一煙.
漁翁睡著無人喚, 過午醒來雪滿船.
(Ngư nhàn 漁閒 Không Lộ Thiền Sư)
Vạn lý thanh giang, vạn lý thiên,
Nhất thôn tang giá nhất thôn yên.
Ngư ông thuỵ trước vô nhân hoán,
Quá ngọ tỉnh lai tuyết mãn thuyền.

Vạn dặm sông xanh, vạn dặm trời,
Ngàn dâu thôn nhỏ, khói lên khơi.
Lão chài say ngủ, không ai gọi,
Tỉnh giấc về trưa, tuyết phủ người.
(Cái nhàn của lão chài
– Võ Đình dịch)


Tên Việt: dâu gai, mỏ quạ, mỏ quạ ba mũi
Tên Hoa: 柘树 chá|giá thụ
Tên Anh: silkworm thorn, storehousebush
Tên Pháp: cudrang
Tên khoa học:
Cudrania tricuspidata (Carr.) Bur. ex Lav. [Maclura tricuspidata]
Họ: Moraceae


© image Huajie LIU, Peking University

* mỏ quạ cấu cức 構棘(葨芝)cochinchina cudrania C. cochinchinensis (Lour.) Kudo & Masam
une [Maclura cochinchinensis (L.) Corner; C. rectispina Hance] * dâu tang 桑 white mulberry Morus alba L. * dâu đen hắc tang 黑桑 black mulberry M. nigra L. * dướng cấu thụ 構樹 paper mulberry Broussonetia papyrifera (L.) L’Hérit. ex Vent.

柘 chá, giá [zhe4] 9(4/5), 67D8 bộ mộc (木) 1. Cây chá, một thứ cây giống như cây dâu dùng chăn tằm được. 2. Chá chi 柘枝 tên một khúc hát múa, cũng đọc là chữ giá. 棘 cức [ji2] 12(4/8), 68D8 bộ mộc (木) 1. Cây gai, một thứ cây gỗ dắn ruột đỏ nhiều gai, hay móc áo người, người đi đường rất sợ, cho nên đường xá hiểm trở gọi là kinh cức 荊棘. Như kinh thiên cức địa 荊天棘地 trời đất chông gai, ý nói loạn lạc không chỗ nào yên vậy, sự gì khó làm được thời cũng gọi là cức thủ 棘手. Đời Ngũ Đại học trò vào thi hay làm rầm, quan tràng bắt trồng gai kín cả xung quang tràng thi, cấm ra vào ồn ào, nên gọi thi hương thi hội là cức vitam hòe cửu cức 三槐九棘, vì thế đời sau mới gọi các quan to là cức. Như cức khanh 棘卿, cức thự 棘署 dinh quan khanh, v.v. 3. Kíp, Kinh Thi có câu khổng cức thả đãi 孔棘且殆 rất kíp và nguy, vì thế những người đang có tang tự xưng là cức nhân 棘人. 構 cấu [gt 构][gou4] 14(4/10), 69CB bộ mộc (木) 棘圍.


Copyleft 2004-2005. nhóm huê diệp chi, “Bách Thảo Trong Thi Ca”.
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: